سرب      Plomb

عنصر سرب دارای ظاهری خاکستری رنگ و جرم اتمی 21/207 گرممی باشد. نقطه جوش آن   1740  و در 4/327  درجه سانتی گراد ذوبمی شود.در کل حدود 002/0 درصد از پوسته زمین را تشکیل می دهد.

این عنصر از نظر انتشار گسترده ترین عنصر سنگین و سمّی در محیطزیست است.

ترکیبات   سرب  عمدتا در نتیجه بهره برداری از معادن (  به  صورت سولفید- کربنات و سولفات سرب)- صنایع باطری سازی (اکسید سرب و سرب) -  سوخت های فسیلی (تترا اتیل و تترا متیل سرب) -  رنگسازی(کربنات و کرومات سرب) -  تثبیت  PCB  (سولفات سرب)  و صنایعشیشه و لعاب (سیلیکات سرب)  وارد محیط زیست می شوند.

ترکیبات سرب در محیط های دریایی برحسب اندازه به صورت محلولکلوئید و جامد  یافت میشود  که با افزایش  اندازه آن  بر میزان  کلوئید وجامد افزوده می شود.

یکی از روشهای حذ ف طبیعی عناصر سنگین به ویژه  سرب در محیطهای  دریایی تشکیل ندول های  منگنز می باشد که  در بستر اقیانوسهای آرام - اطلس و هند در مقیاس گسترده ای تشکیل می شود.

راههای تماس

*آب: وجود مقادیر بالی سرب در آب آشامیدنی ناشی از وجود سرب درسیستم لوله کشی منازل مسکونی  است که از  طریق لوله ها و یامخازنسربی به درون آب شهری راه می یلبد به ویژه در زمانی که PHپایین وآب سبک باشد.

*غذا: با توجه به نوع ماده غذایی مقادیر متغیری سرب در طیف وسیعیاز مواد غذایی وجود دارد. به طور مثال  غذاهای کنسرو شده  از مقادیرسرب  بالایی  برخوردارند  و سبزیجات تازه -  غلا ت و میوه ها دارای مقادیری از سرب که  تابعی از غلظت آن در خاک است می باشند.

میانگین جهانی جذب سرب در بزرگسالان حدود 200 میکرو گرم در روز است که میزان جذب روزانه آن در زنان کمتر از مردان است.نیمه عمر بیولوژیکی سرب در بافت های نرم 21 روز- در عظلات 5 سال و در استخوان 20 سال گزارش شده است . سرب بر سیستم متابولیسم خون و اعصاب اثر می گذارد.

*متابولیسم:  سرب جذب شده از طریق روده  وارد خون شده و در بافت های نرم  و استخوان  توزیع  می شود  که  با افزایش  سن  میزان آن دراستخوان زیاد می شود . سرب همچنین  قادر است از طریق  جفت وارد جنین شود.سرب در غلظت های پایین سبب کاهش فعالیت آنزیم   پروفو-بیلینوژن سنتتاز  می گردد  که  این  آنزیم  مسئول  سنتز خون در مرحله تبدیل  اسید  آمینولولینک  به  پروفو بیلینوژن  میباشد .غلظت های بالای سرب(بیش از40 میکروگرم در لیتر) در خون کودکان عقب مانده ذهنی مشاهده شده است.اختلالات کروموزومی در لنفوسیت های محیطی ناشیاز   در  معرض   قرار گیری   جمعیت ها   در   محدوده   1000-100 میکروگرم در لیتر در خون ثبت شده است .

تأ ثیرا ت سرب بر محیط زیست

ترکیبات غیر حلال سرب در سطح زمین جذب رسوبات میشوند.گیاهانآبزی نیز سرب را انباشته می کنند. اکسیداسیون بیوشیمیایی مواد آلی درغلظت های بالای  1/0  میلی گرم  درلیتر  متوقف می شود.  آبهای زیر زمینی  نیز  تحث  تأثی رترکیبات  محلول  سرب  قرار میگیرند. آبهای آشامیدنی که از لوله های سربی عبور میکنند ممکن است حاوی غلظت بالایی از سرب باشند . در جداره لوله های سربی رسوب کربنات سربشکل  میگیرد . مقدار زیادی از سرب بوسیله  فرایند  سوخت  وارد  جو میشود که ممکن است تا مسافت  قابل  توجهی منتقل شود. تقریبا 50-30درصد از سرب تنفسی  در ریه باقی می ماند.  سرب در انسان باعث افزایش  فشار خون در بزرگسالان  و آسیب به جنین و در سطوح بالاتر در خون سبب  مشکلات در سیستم عصبی  مرکزی –  ناتوانی جنسی وآسیب به کلیه ها و نیز کم خونی می شود.

 

 

آرسنیک     Arsenic

فلزی است خاکستری رنگ و متبلور-عدداتمی آن 33- جرم اتمی92/47گرم- نقطه ذوب718 درجه سانتیگراد و خواص شیمیایی آن شبیه فسفر است.چهار ظرفیت -3_صفر_+3_+5 می تواند داشته باشد.

میزان تولید  جهانی آرسنیک حدود  یکصد هزار تن در سال است  که به شکل تری اکسیدآرسنیک استفاده می شودوبخشی نیز در تولید آلیاژسربومس استفاده میشود.بیشتر از 80%  تری اکسید آرسنیک در کشاورزی به عنوان   حشره کش- علف کش-  قارچ کش- جلبک کش  و  شستشوی گوسفند و مواد محافظ پشم و رنگرزی و ریشه کن کردن کرم نواری درگوسفند و گاو استفاده میشود.

 آرسنیک به طور طبیعی به صورت سولفیدوسولفیدهای مرکب از آهن- نیکل و کبالت یافت میشود.آرسنیک در اکوسیستم های  آبی از منابع  کشاورزی مانند علف کشهایآلی ویا از طریق سخت های فسیلی و صنعتی ناشی میشود.

عمده ترین ترکیبات معدنی شامل تری اکسید و آرسنات های کلسیم- مسسرب -  سدیم  و پتاسیم  است که اکثرا به عنوان حشره کش- آفت کش وجلبک کش  استفاده  شده است.  تری اکسید  آرسنیک  در خاک های  کم حاصل -  آرسنیت سدیم  برای کنترل علف های هرز- آرسنات کلسیم درمزارع  تنباکو و کتان  برای از بین بردن  شپشک پنبه  و دیگر حشراتاستفاده میشود. آرسنات سرب برای کنترل آفت حشرات در درختان میوه

به کار می رود.

نیمه عمر بیولوژیک آرسنیت  30 ساعت و آرسنات  1/2 روز می باشد.سمیت آرسنیت  بیشتر از آرسنات است. مهم ترین  ترکیبات آرسنیک درمحیط های آبی  به ترتیب فراوانی  مونومتیل آرسنیک -  آرسنیک (III) وآرسنیت   (V)  و  دی متیل آرسنیک  می باشند.  آرسنیک  می تواند از طریق آ ب- غذا ومتابولیسم سایر موارد جذب شود.

آرسنیک در محیط زیست محیط

ترکیبات  آرسنیک  به  صورت  گسترده ای  در طبیعت  پراکنده  هستند.آرسنیت 3  ظرفیتی به عنوان محصول جانبی  ذوب مس-  سرب و نیکلتولید میشود.ترکیبات  دی متیل آرسنیک  اغلب در محیط های آبی  یافت می شودو بیشتر در بدن ماهی ها تجمع می یابد.میانگین آرسنیک روزانه جذب شده از تمام غذاها 30 میلی گرم تخمین زده می شود که با مصرف بالای ماهی-لابسترودیگر غذاهای دریایی این مقدار افزایش می یابد.

اثر آرسنیک بر انسان

سمیت  آرسنیک  به خواص فیزیکی  و شیمیایی ترکیبات- راههای ورود به بدن - مقدار مصرف آن - مدت زمان در معرض قرارگیری و مقادیرآن دررژیم غذایی و سن بستگی دارد. سمیت مواد معدنی  آرسنیک  بیش

از ترکیبات آلی آن است و ترکیبات  معدنی  سه ظرفیتی از ترکیبات آلی پنج  ظرفیتی  خطرناک تر هستند. برخی از اثرات آرسنیک بر انسان به طور خلاصه در زیر آمده است.

*اثرات تنفسی :   بروز اختلالات تنفسی همچون برونشیت - لارنژیت وتورم غشاء مخاطی در اثر تنفس بخار آرسنیک .

* اثرات قلبی- عروقی: اثرات مزمن آرسنیک سبب  تغییرو بی نظمی و از کار افتادن  قلب می شود.اگرانسان در معرض  آرسنیک  به مقدار  کم قرار گیرد  به  بیماری   آرسنیکوزیس   یا  تخریب  سیستم  عروقی  مبتلا میشود.

*اثرات روده ای- معده ای: با استنشاق بخار آرسنیک افراد دچار تهوع-

استفراغ و اسهال می شوند.جذب روده ای حداقل در انسان  80-75  درصد و عمدتا در اثر مصرف غذاهای دریایی و ماهی است.

*اثرات خونی: زمانی که آرسنیک از طریق  خوراکی وارد بدن شود براثرمهار سنتز گلبول های  قرمز کم خونی و کاهش  گلبول های سفید  رخ می دهد.   مقادیر بالای  آرسنیک  سبب ایجاد  ضعف  در مغز استخوان

میشود. علائم  حاد  مسمومیت با آرسنیک معمولا ظرف  30 دقیقه اتفاقمی افتد  ولی  چنانچه  از طریق  غذا  مصرف شود ممکن است کمی به تأخیر بیافتد.